Lieve muziekfans,
Ik heb alweer iets eigenaardigs zitten bedenken. Het begon eigenlijk heel simpel.
Als je kijkt naar de grote componisten uit de klassieke muziek, valt iets op: hun grootste werken ontstonden vaak pas toen ze al behoorlijk oud waren. Beethoven schreef zijn Negende symfonie toen hij 53 was, Tsjaikovski was even oud toen hij zijn Pathétique componeerde, Brahms begon aan zijn Vierde toen hij 52 was en Mahler was bijna 50 toen hij aan zijn Negende symfonie begon.
Bij de moderne muziek zie je bijna het tegenovergestelde.
De Rolling Stones waren begin twintig toen Satisfaction in 1965 een mega-hit werd. De Beatles waren ongeveer 25 bij Sgt. Pepper’s. Brian Wilson was 23 bij Pet Sounds, Bob Dylan 24 bij Highway 61 Revisited en Jimmy Page 27 bij Led Zeppelin IV.
Natuurlijk hebben al deze idolen daarna nog muziek gemaakt. Sommigen zelfs nog tientallen jaren. De grote creatieve explosie vond echter veel vroeger plaats. De Stones blijven goed bezig, Mick is 83 en Keith 82, hun laatste échte grote hit Start me up dateert van 1981, maar chapeau! Een leven vol sex & drugs & rock’ roll, en nu nog LIVE optreden ipv achter een rollator te strompelen, il faut le faire!
Bob Dylan heeft nog wél gescoord met Murder Most Foul in 2020, de Beatles kapten ermee op in 1970 en Led Zeppelin hield op te bestaan in 1980 na de dood van hun iconische drummer John Bonham. Al deze sterren blijven echter voor altijd onlosmakelijk verbonden met de muziek uit hun jonge jaren, hoe actief de overlevenden nog mogen zijn. Waarom? God Only Knows.
De laatste wereldhit (augustus 1981) van The Rolling Stones.
De laatste hit (oktober 2026) van The Rolling Stones met knapperd Alexander Skarsgård in de hoofdrol.
Bij de klassieke meesters is het net het omgekeerde. Daar wordt de muziek juist rijker en dieper naarmate de componist ouder wordt. Dat vind ik geen toevallig verschil.
Een klassieke componist had zijn hele leven om zich te ontwikkelen. Hij schreef geen liedje van drie minuten dat daarna de studio in moest om volgende maand als single uit te komen. Hij werkte met een partituur en een orkest, en als hij een symfonie schreef, moest die hele constructie overeind blijven wanneer tientallen muzikanten ze samen uitvoerden.
Daar komt een enorme hoeveelheid kennis en ervaring bij kijken. Je moet weten wat een viool kan, wat een hoorn kan, hoe een klarinet zich tegenover een cello gedraagt, hoe je met honderd muzikanten spanning kunt opbouwen en hoe je een muzikaal idee niet na drie minuten laat verdwijnen, maar een uur lang kunt ontwikkelen.
En hoe ouder je wordt, hoe meer je geleerd en meegemaakt hebt en dat geldt des te meer voor muzikale genieën uit vroegere tijden. Dat hoor je bij Beethoven. Dat hoor je bij Brahms. Dat hoor je bij Tsjaikovski en Mahler. Hun composities zijn niet enkel geschreven door een persoon die geweldige muziek kon creëren, maar door iemand die ondertussen reeds een heel gevuld leven achter zich had.
En dan staat daar de moderne popmuzikant tegenover die in een totaal andere wereld leeft. Hij heeft platenmaatschappijen, managers, radio, televisie, kranten, tijdschriften, platen, cd’s, videoclips, films, sociale media en een publiek dat voortdurend iets nieuws wil. En zodra hij succes heeft, begint het echte circus.
Geld, roem, seks, drugs, drank, groupies, feesten, reizen, interviews, fotografen en mensen die de hele dag tegen je zeggen dat je een genie bent. Dat lijkt mij niet bepaald de ideale omgeving om rustig veertig jaar lang aan je artistieke ontwikkeling te werken.
Het is trouwens niet alleen de muziekwereld die veranderd is. Ook de artiest zelf verandert. Een jonge muzikant die nog niets heeft, kan alles proberen. Hij heeft iets te bewijzen, is nieuwsgierig en wil de wereld veroveren. Een beroemde muzikant van zestig heeft in deze tijden ondertussen miljoenen verdiend, de hele wereld gezien en duizenden keren dezelfde nummers gespeeld.
Dat zijn twee totaal verschillende levens. Dat verklaart waarom zoveel moderne muziek zo sterk met een bepaalde levensperiode van de artiest verbonden blijft. En vergeet ook niet hoeveel getalenteerde “moderne” muzikanten ten onder zijn gegaan aan drugs, het is helaas een enge lange lijst.
Bij klassieke muziek ligt dat anders. Daar kan een componist zijn hele leven blijven bouwen aan dezelfde kunstvorm. Zijn vroegere werken verdwijnen niet omdat hij ouder wordt; ze worden de bouwstenen voor wat later komt. Het is duidelijk dat ze groeien, neem als voorbeeld: de laatste drie symphonieën van Tsjaikovski zijn véél sterker en magischer dan zijn eerste drie, luister zélf en je zal me gelijk geven.
Mozart is natuurlijk een geval apart. Hij overleed op 35-jarige leeftijd en had toen al werken geschreven waar de meeste componisten een heel leven voor nodig zouden hebben. Maar dat bewijst voor mij juist hoe uitzonderlijk zijn talent was. Hij had eenvoudigweg niet de tijd nodig die anderen wel nodig hadden.
De laatste hit (december 1791) van Wolfgang Amadeus Mozart.
Beethoven had die tijd wél. En wat gebeurde er? Hij werd… de Enige Echte Beethoven.
Er zijn natuurlijk moderne muzikanten die op latere leeftijd nog prachtig werk hebben gemaakt. Maar voor mij blijft de grote vraag waarom dat bij de klassieke meesters zo vanzelfsprekend lijkt en in de moderne muziek zo uitzonderlijk is.
En dan denk ik soms aan John Lennon. Niet de klassieke vraag “Wat hij nog zou gecomponeerd hebben indien hij niet vermoord was?”, maar wel “Wat zou er met John gebeurd zijn als hij in 1770 was geboren?” Geen Beatles, geen elektrische gitaar, geen platenmaatschappij, geen Imagine, geen Instant Karma. Maar dezelfde muzikale aanleg en dezelfde koppige persoonlijkheid zouden er wel geweest zijn. Waarschijnlijk was Lennon toen ook componist geworden.
En stel je eens voor dat diezelfde Lennon geen nummers van vijf minuten zou componeren, maar een symfonie zou schrijven voor een orkest van honderd muzikanten. Hij had zijn muzikale ideeën moeten ontwikkelen, uitbreiden en uitwerken op een manier die in de popmuziek nauwelijks denkbaar is. We zullen natuurlijk nooit weten wat daarvan terecht zou zijn gekomen.
Maar precies dat vind ik zo interessant aan muziek: een muzikant wordt niet enkel een genie door wat hij in zich heeft, maar ook door de wereld waarin hij geboren wordt. Wat zou er van Beethoven geworden zijn indien hij het levenslicht zag in 1940? Wie weet klopt dat wonderwel en is John Lennon zijn reïncarnatie? Instant Karma!
Voor mij de meest imponerende hit (februari 1970) van John Lennon.
Zo kom ik terug bij mijn oorspronkelijke gedachte. Een mooie song schrijven en zingen is een kunst op zich. Daar valt niets aan af te doen. Maar een grote symfonie componeren voor een volledig orkest is een onderneming van een totaal andere orde. Honderd muzikanten moeten samen één inspiratie uitvoeren die uit het hoofd van één componist is gekomen.
Wanneer je vervolgens naar Beethoven, Brahms, Tsjaikovski of Mahler luistert, krijg je soms het vreemde gevoel dat je niet naar een persoon van uit een bepaalde tijdsperiode luistert, maar naar iets dat die tijd overstijgt. Dat is voor mij het enorme verschil. Ik heb het niet over “beter”: het is gewoon een andere, onvergelijkbare wereld.
Moderne muziek geeft ons fantastische songs, geweldige bands en onvergetelijke artiesten. Je kan er dikwijls ook LIVE van genieten en het is voor de meeste mensen de soundtrack van hun leven. De waarde die wij eraan toekennen, hangt bijgevolg vaak samen met de herinneringen aan die periode, zowel de goede als de slechte.
Wat zo’n nummer voor ons bijzonder maakt, is dus niet noodzakelijk de muzikale kwaliteit ervan, maar vooral de associatie die we ermee hebben. Als jij de eerste keer geneukt hebt met op de radio “Een beetje verliefd” van André Hazes, zal dat liedje voor jou altijd een speciale betekenis blijven hebben, los van het feit of je nu een fan bent of niet van dat soort schlagermuziek.
Dat verband kan met klassiek ook gebeuren, toch vermoed ik dat er weinig mensen van bil gaan met bv de 9e van Beethoven. Alhoewel, je weet maar nooit, het is begeesterend.
De laatste hit (mei 1824) van Ludwig van Beethoven.
Hoe dan ook, klassieke meesters hebben iets ongelooflijk groots nagelaten: muzikale bouwwerken die dikwijls zo immens, ingewikkeld en diep zijn dat je na honderd keer intens beluisteren nog steeds niet alles ontdekt hebt. Telkens ervaar je nieuwe nuances die je ziel raken en je intens ontroeren… als je ervoor open staat.
Zeer belangrijk: sluit jezelf niet op in één muziekwereld. Luister niet enkel naar wat je al kent, wat je graag hoort of wat je herinnert aan een bepaalde periode van je leven.
Geef klassieke muziek ook een kans. Niet als achtergrondmuziek, niet omdat het zogezegd cultureel verantwoord is, en al zeker niet uit snobisme, nee! Doe het omdat er gewoonweg een fenomenale wereld te ontdekken valt. Er zijn geen studies voor nodig, je hoeft geen muziekkenner te zijn en je moet zeker niet alles mooi te vinden.
Maar sta er voor open. Neem de tijd om te luisteren en laat die muziek op je inwerken. Misschien ontdek je iets waarvan je niet eens wist dat je ernaar op zoek was.
Daarom heb ik op mijn website ook een pagina gemaakt die PLAY ME! heet. Geen muziekles, geen verplicht programma en geen ingewikkelde uitleg. Gewoon muziek die het verdient om beluisterd te worden en ik leg ook de connectie bloot tussen klassiek en modern.
Je hoeft een meesterwerk niet te begrijpen om het te voelen. Geef het alleen de kans om je te raken. Dus: geef PLAY ME! eens een kans. Je weet nooit welke muzikale ontdekking daar op je wacht.
Klinkende kusjes,
Marijke
